ಮತಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆ: ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಸವಾಲುಗಳು

ಮತಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆ: ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಸವಾಲುಗಳು.
_ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಿಂದ ಜನತಂತ್ರದ ಸಮತೋಲನದವರೆಗೆ_

ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಜೀವನಾಡಿ ಚುನಾವಣೆ. ಚುನಾವಣೆಯ ಮೂಲಕ ಜನರು ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಆ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ವಿಧಾನಸಭೆ, ಲೋಕಸಭೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಜನರ ಆಶಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಜನರ ಮತಕ್ಕೆ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ ದೊರೆಯಬೇಕಾದರೆ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹಂಚಿಕೆಗಳ ನಡುವೆ ಸಮಂಜಸವಾದ ಸಂಬಂಧ ಇರಬೇಕು. ಇದೇ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ *ಮತಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆ (Delimitation)* ಎಂಬ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮಹತ್ವ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಮತಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆ ಎಂದರೆ ಲೋಕಸಭೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆಗಳ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬದಲಾವಣೆ, ನಗರೀಕರಣ, ವಲಸೆ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಮತದಾರರಿಗೆ ಸಮತೋಲನದ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ ಒದಗಿಸುವುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶ.
ಆದರೆ ಇದು ಕೇವಲ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಗೆರೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯವಲ್ಲ. *ಒಂದು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಗಡಿ ಬದಲಾಗುವಾಗ ಅದರೊಂದಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ, ಮೀಸಲಾತಿ, ನಗರ-ಗ್ರಾಮ ಸಂಬಂಧ ಹಾಗೂ ಕೇಂದ್ರ–ರಾಜ್ಯ ಸಮತೋಲನದಂತಹ ಹಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಕೂಡ ಚರ್ಚೆಗೆ ಬರುತ್ತವೆ.*
ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆ ಎಂದರೇನು?
‘Delimitation’ ಎಂಬ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪದಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ *ಮತಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆ* ಅಥವಾ *ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಗಡಿ ನಿರ್ಧಾರ* ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.
ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಒಂದು ವಿಧಾನಸಭಾ ಅಥವಾ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇರಬೇಕು, ಅದರ ಗಡಿ ಯಾವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಬೇಕು, ಯಾವ ಗ್ರಾಮ ಅಥವಾ ನಗರ ಯಾವ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆ.
ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಬೆಳೆದರೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಬಹುದು. ನಗರೀಕರಣ ವೇಗಗೊಂಡರೆ ಗ್ರಾಮಗಳು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತುಹೋಗಬಹುದು. ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಜನರು ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಬಹುದು.
ಹೀಗಾಗಿ ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ ರೂಪಿಸಲಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಗಡಿಗಳು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಪ್ರಸ್ತುತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ವಾಸ್ತವಿಕ ಚಿತ್ರಣಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗದ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆಯ ಅಗತ್ಯ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ*
ಭಾರತದ ಚುನಾವಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮತಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆಗೆ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಆಧಾರವಿದೆ. ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪುನರ್‌ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ *ಅನುಚ್ಛೇದ 82*, ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆಗೆ *ಅನುಚ್ಛೇದ 170* ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.
ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗುವ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೂ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿನ್ಯಾಸ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ *ಅನುಚ್ಛೇದ 330 ಮತ್ತು 332* ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿವೆ.
ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಂಕಿಅಂಶ, ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೀಮೆಗಳು, ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಮೀಸಲಾತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ *Delimitation Commission* ಎಂಬ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಯೋಗದ ಆದೇಶಗಳಿಗೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಮಹತ್ವವಿದೆ.
ಜನಗಣತಿ ಮತ್ತು ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆಯ ಸಂಬಂಧ
ಮತಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆಯ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ *ಜನಗಣತಿ* ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಪದ.
ಜನಗಣತಿಯ ಮೂಲಕ ದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಎಷ್ಟು? ಯಾವ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಜನ? ಯಾವ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೇಗಿದೆ? ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅನುಪಾತವೇನು? ವಿವಿಧ ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ಗಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಹಂಚಿಕೆ ಹೇಗಿದೆ? ಎಂಬ ಹಲವು ಮಾಹಿತಿಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ.
ಈ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಪುನರ್‌ರಚಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರವಾಗುತ್ತವೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ:
> *ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಬೇಕು?*
ಒಂದು ರಾಜ್ಯವು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರೆ ಅದರ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವ ಆತಂಕ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಬಹುದು. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ವೇಗವಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ ಬೇಕೆಂಬ ವಾದವೂ ಇರಬಹುದು.
ಹೀಗಾಗಿ ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆ *ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಸಂಘೀಯ ಸಮತೋಲನ* ಎರಡನ್ನೂ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಕೀರ್ಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಮುಖ್ಯ?
ಕರ್ನಾಟಕವು ಭೌಗೋಳಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವೈವಿಧ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜ್ಯ.
ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವೇಗವಾದ ನಗರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡುಬಂದರೆ, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ, ಹೈದರಾಬಾದ್-ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರದೇಶ, ಮಲೆನಾಡು, ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಮೈಸೂರು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸ್ವರೂಪ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.
ಇಂತಹ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆ ನಡೆದಾಗ ಕೇವಲ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನೋಡುವುದಷ್ಟೇ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. *ಭೌಗೋಳಿಕ ನಿರಂತರತೆ, ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಅನುಕೂಲ, ಗ್ರಾಮೀಣ–ನಗರ ಸಂಬಂಧ, ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.*
ನಗರ–ಗ್ರಾಮ ಅಂತರದ ಪ್ರಶ್ನೆ*
ಬೆಂಗಳೂರು, ಮೈಸೂರು, ಮಂಗಳೂರು, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ–ಧಾರವಾಡ, ಬೆಳಗಾವಿ, ಕಲಬುರಗಿ ಮುಂತಾದ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿವೆ.
ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ.
ರೈತರು, ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು, ನೀರಾವರಿ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯೋಗ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರೋಗ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ, ರಸ್ತೆ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಆದ್ಯತೆಗಳಾಗಿವೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ *ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಗತ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಸಮತೋಲನ* ಸಾಧಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಚರ್ಚೆಯಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮತೋಲನ
ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಎಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದಿಲ್ಲ.
ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕೈಗಾರಿಕೆ, ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಸೇವಾ ವಲಯ ಮತ್ತು ನಗರೀಕರಣದಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆದಿವೆ. ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕೃಷಿ, ಮಳೆಯ ಅವಲಂಬನೆ, ಉದ್ಯೋಗದ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಮತಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆಯು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವುದರಿಂದ *ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಸಮಾನತೆ* ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಚರ್ಚೆಗೆ ಬರುತ್ತದೆ.
ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಹಂಚಿಕೆಯ ಮೇಲೆಯೂ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು ಎಂಬುದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ.
ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಮೀಸಲಾತಿ.
ಮತಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಆಯಾಮ *ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ*.
ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಭೌಗೋಳಿಕ ಹಂಚಿಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೀಸಲು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಗಡಿಗಳನ್ನೂ ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಅಗತ್ಯ ಎದುರಾಗಬಹುದು.
ಇದು ಕೇವಲ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ.
ಒಂದು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ದುರ್ಬಲ ಸಮುದಾಯಗಳ ವಾಸ್ತವಿಕ ಹಾಜರಾತಿ, ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಅವರ ಧ್ವನಿಯ ಸ್ಥಾನ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆಯನ್ನು *ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದಲೂ* ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಮಹಿಳಾ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವದ ಹೊಸ ಆಯಾಮ.
ಮಹಿಳೆಯರ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಭವಿಷ್ಯದ ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆಯ ಚರ್ಚೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ.
106ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ, 2023 ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಲೋಕಸಭೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತಂದಿದೆ. ಅದರ ಜಾರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆ ಮತ್ತು ಜನಗಣತಿಯಂತಹ ಹಂತಗಳು ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿವೆ.
ಇದರಿಂದ ಭವಿಷ್ಯದ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸವು ಮಹಿಳಾ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದು—ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವವು ಕೇವಲ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗದೆ, *ನಿರ್ಧಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ* ಕಲ್ಪಿಸುವುದಾಗಿದೆ.
ಹಾಲಿ ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ
ಮತಕ್ಷೇತ್ರದ ಗಡಿ ಬದಲಾಗುವಾಗ ಹಾಲಿ ಶಾಸಕರು ಮತ್ತು ಸಂಸದರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳೂ ಬದಲಾಗಬಹುದು.
ಒಂದು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತೊಂದು ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಬಹುದು. ಹೊಸ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಹಳೆಯ ಮತದಾರರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿನ್ಯಾಸವೂ ಬದಲಾಗಬಹುದು.
ಇದರಿಂದ ಹಾಲಿ ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ ಬದಲಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.
ಆದರೆ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕ ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ನೋಡದೆ, *ಚುನಾವಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಹಜ ಪರಿಣಾಮ* ಎಂಬ ವಿಶಾಲ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸಂಬಂಧ.
ಒಂದು ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳಿರುತ್ತವೆ.
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹತ್ತಿರದ ಗ್ರಾಮಗಳು ಒಂದೇ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಒಂದೇ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಒಂದೇ ಸಾರಿಗೆ ಮಾರ್ಗ ಅಥವಾ ಒಂದೇ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.
ಕ್ಷೇತ್ರದ ಗಡಿ ರೂಪಿಸುವಾಗ ಇಂತಹ *ಸಾಮಾಜಿಕ–ಭೌಗೋಳಿಕ ನಿರಂತರತೆ* ಕೂಡ ಪರಿಗಣನೆಯ ಅಂಶವಾಗುತ್ತದೆ.
ಕೇವಲ ನಕ್ಷೆಯ ಮೇಲೆ ಸಮಾನ ಗಾತ್ರದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಜನರ ನೈಜ ಜೀವನದ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ಗಡಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಹಾಯಕವಾಗಬಹುದು.
ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸವಾಲುಗಳು.
ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.
ಜನಗಣತಿ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು, ಮತದಾರರ ಮಾಹಿತಿ, ಗ್ರಾಮ–ನಗರ ಗಡಿಗಳು, ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳ ಸೀಮೆಗಳು, ಭೌಗೋಳಿಕ ನಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೀಸಲಾತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಇದರಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ತಪ್ಪು ಕೂಡ ದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವುದರಿಂದ *ದತ್ತಾಂಶದ ನಿಖರತೆ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ* ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ.
ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂವೇದನೆ.
ಮತಕ್ಷೇತ್ರದ ಗಡಿ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಭೌಗೋಳಿಕ ಗಡಿ ಅಲ್ಲ; ಅದು ಜನರ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವದ ಗಡಿಯೂ ಹೌದು.
ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ವಿಭಿನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾಗಬಹುದು.
ಒಂದು ಪ್ರದೇಶ ತನ್ನ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಆತಂಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬಹುದು; ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರದೇಶ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಮುಂದಿಡಬಹುದು.
ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವಾಂಶ, ಕಾನೂನು, ಜನಸಂಖ್ಯಾ ದತ್ತಾಂಶ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯ*ಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮುಖ್ಯ.
ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಹಂಚಿಕೆ.
ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಗಡಿಗಳು ಬದಲಾಗುವುದರಿಂದ ಸರ್ಕಾರದ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಹಂಚಿಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವದ ರಾಜಕೀಯ ಆದ್ಯತೆಗಳು ಬದಲಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಚರ್ಚೆಯ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.
ಯಾವ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ರಸ್ತೆ ಬೇಕು?
ಎಲ್ಲಿ ನೀರಾವರಿ ಅಗತ್ಯ?
ಯಾವ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಬೇಕು?
ಯಾವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಸಬೇಕು?
ಹಿಂದುಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಯಾವ ರೀತಿಯ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಬೇಕು?
ಇಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ವಿಧಾನಸಭೆ ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮುಂದಿಡುತ್ತಾರೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆಯ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ *ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮತೋಲನದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನೂ* ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.
ಉತ್ತರ–ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವದ ಚರ್ಚೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು *ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವದ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧ*.
ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿವೆ. ಈಗ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವವನ್ನು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ನಿಕಟವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿದರೆ ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವದ ಸಮತೋಲನ ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಚರ್ಚೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಇದು ಭಾರತೀಯ ಸಂಘೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ.
ಒಂದೆಡೆ ‘ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸಮಾನ ರಾಜಕೀಯ ಮೌಲ್ಯ’ ಎಂಬ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ತತ್ವವಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಂಘೀಯ ಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆಯಿದೆ.
ಭವಿಷ್ಯದ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡೂ ತತ್ವಗಳ ನಡುವೆ ಸಮತೋಲನ ಹುಡುಕುವುದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಬಹುದು.
ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆಯ ಅಗತ್ಯವೇನು?
ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಗಡಿಗಳು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಬದಲಾಗದೆ ಉಳಿದರೆ ಕೆಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚು, ಇನ್ನೊಂದರಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.
ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮತದಾರರ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವದ ಸಮಾನತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಾದ ಒಂದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ.
ಆದರೆ ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆ ಕೇವಲ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರವಲ್ಲ.
ಇಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ಸಂಗತಿ ಇದೆ.
*ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಒಂದು ಸಂಖ್ಯೆ; ಜನರು ಒಂದು ಸಮಾಜ.*
ಒಂದು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಜನರಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನುವುದು ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮಾಹಿತಿ. ಆದರೆ ಆ ಜನರ ಜೀವನಶೈಲಿ, ಉದ್ಯೋಗ, ಭಾಷೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧ, ಭೌಗೋಳಿಕ ಸಂಪರ್ಕ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಅಗತ್ಯ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರಬಹುದು.
ಹೀಗಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ *ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಾಸ್ತವ ಎರಡನ್ನೂ* ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಮುಂದಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು.
ಕರ್ನಾಟಕದ ಭವಿಷ್ಯದ ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸುವಾಗ ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ವಿಶೇಷ ಗಮನಕ್ಕೆ ಅರ್ಹ:
– ನಗರೀಕರಣವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು?
– ಗ್ರಾಮೀಣ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸಬೇಕು?
– ಹಿಂದುಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ ಹೇಗೆ ಪರಿಣಾಮಗೊಳ್ಳಬಹುದು?
– SC/ST ಮೀಸಲು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಮರುಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಹೇಗೆ ನಡೆಯಬಹುದು?
– ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿಯ ಭವಿಷ್ಯದ ಜಾರಿಗೆ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸದ ಪಾತ್ರವೇನು?
– ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಇತರ ನಗರಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಬೇಕು?
– ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವದೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ಚರ್ಚಿಸಬೇಕು?
– ರಾಜ್ಯದ ಸಂಘೀಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವದ ನಡುವೆ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಸಮತೋಲನ ಅಗತ್ಯ?
ಇವುಗಳಿಗೆ ಒಂದೇ ಸಾಲಿನ ಉತ್ತರಗಳಿಲ್ಲ. ಇವು *ದತ್ತಾಂಶ, ಸಂವಿಧಾನ, ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಯ ಮೂಲಕ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು.*
ಜನರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಏಕೆ ಮುಖ್ಯ.
ಮತಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಜನರ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಗಡಿ ಬದಲಾವಣೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜನರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ದೊರೆಯಬೇಕು. ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಗೆ ತರಬೇಕು. ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಆಕ್ಷೇಪಣೆ ಮತ್ತು ಸಲಹೆಗಳ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಜನರು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
*ಜನತಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಡಿ ರಚನೆಯೂ ಜನರ ಬದುಕಿನ ಭಾಗವೇ ಆಗಿದೆ.*. ಸಮತೋಲನದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ.
ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ‘ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ’ ಎಂದು ನೋಡುವುದೂ ಸರಿಯಲ್ಲ; ಅದನ್ನು ಕೇವಲ ‘ರಾಜಕೀಯ ಲಾಭ–ನಷ್ಟ’ದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುವುದೂ ಸಮಗ್ರ ವಿಧಾನವಲ್ಲ.
ಇದನ್ನು ಕನಿಷ್ಠ ಐದು ಆಯಾಮಗಳಲ್ಲಿ ನೋಡಬೇಕಾಗಿದೆ:
*ಜನಸಂಖ್ಯಾ ನ್ಯಾಯ – ರಾಜಕೀಯ ಸಮಾನತೆ – ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ – ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮತೋಲನ – ಸಂಘೀಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ.*
ಈ ಐದು ಆಯಾಮಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗ ಮಾತ್ರ ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆಯ ನಿಜವಾದ ಸ್ವರೂಪ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.
ಗಡಿಗಳು ಬದಲಾಗಬಹುದು; ಜನತಂತ್ರದ ಗುರಿ ಬದಲಾಗಬಾರದು*
ಮತಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಗಡಿಗಳು ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ನಗರಗಳು ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದು. ಹೊಸ ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಬಹುದು. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಭೌಗೋಳಿಕ ಹಂಚಿಕೆ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಹೊಸ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಾಸ್ತವಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳಬಹುದು.
ಆದರೆ ಈ ಎಲ್ಲ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶ ಒಂದೇ,ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನಿಗೂ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ ದೊರೆಯಬೇಕು.*
ಕರ್ನಾಟಕದಂತಹ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆ ಕೇವಲ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮರುಬರೆಯುವ ಕಾರ್ಯವಾಗದೆ, *ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವದ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ*ಯಾಗಿ ಕಾಣಬೇಕು.
ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ಪ್ರದೇಶ, ವಿವಿಧ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳು—ಎಲ್ಲರ ಧ್ವನಿಗೂ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಾನ ದೊರೆಯುವುದು ಮುಖ್ಯ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಭವಿಷ್ಯದ ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡಣೆಯ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸುವಾಗ *“ಎಷ್ಟು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು?”* ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಜೊತೆಗೆ *“ಯಾರ ಧ್ವನಿ ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ?”* ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನೂ ಕೇಳಬೇಕಾಗಿದೆ.
*ಮತಕ್ಷೇತ್ರದ ಗಡಿ ಒಂದು ರೇಖೆ ಮಾತ್ರ. ಆ ರೇಖೆಯೊಳಗೆ ಬದುಕುವ ಜನರ ಆಶಯವೇ ಅದರ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥ. ಆಶಯಗಳಿಗೆ ನ್ಯಾಯ ದೊರೆತಾಗಲೇ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ; ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದಾಗಲೇ ಜನತಂತ್ರ ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಲವಾಗುತ್ತದೆ.*

Dr. Lakshmirangaiah K N